Sống ở vùng ven khác nội đô thế nào: những thay đổi trong một ngày bình thường

Sống ở vùng ven khác nội đô chủ yếu ở ba thứ: thời gian dành cho đường đi tăng lên, diện tích và không gian rộng ra, còn dịch vụ quanh nhà thưa hơn và phải lên kế hoạch thay vì cần là có. Một gia đình dọn từ hẻm nội đô ra một khu dân cư ven thành phố thường thấy sáng dậy sớm hơn, tối về muộn hơn, nhưng cuối tuần nhẹ nhõm hơn; con có sân chơi nhưng đi học xa hơn; đi chợ rẻ và tươi hơn nhưng mua thuốc lúc nửa đêm thì khó.

Những thay đổi này không tốt hay xấu tự thân. Chúng chỉ trở thành vấn đề khi người dọn đi không lường trước, rồi mỗi ngày gặp một chuyện nhỏ cộng dồn lại thành mệt mỏi. Bài này đi qua từng mốc của một ngày bình thường, chỉ ra chỗ nào thường thay đổi, và gợi ý câu hỏi để tự kiểm trước khi quyết định ở hẳn.

Buổi sáng: giờ thức dậy được quyết định bởi giờ kẹt xe

Ở nội đô, nhiều người chỉ cần rời nhà trước giờ làm hai mươi, ba mươi phút. Ở vùng ven, khoảng cách tới chỗ làm thường gấp vài lần, nhưng điều quan trọng hơn khoảng cách là chiều đi ngược hay xuôi dòng xe. Buổi sáng, dòng xe từ các hướng ven đổ vào trung tâm; người ở ven đi vào phố là đi cùng chiều với dòng đông nhất, nên chỉ cần lệch mười lăm phút là thời gian đi có thể chênh rất nhiều. Hệ quả là giờ thức dậy không còn do giờ làm quyết định mà do giờ bắt đầu kẹt ở cửa ngõ gần nhà.

Một thay đổi ít ai nghĩ tới: bữa sáng. Ở phố, ăn sáng là chuyện dừng xe ở bất cứ góc nào. Ở nhiều khu dân cư mới ven đô, hàng quán buổi sáng chưa kịp mọc, nên gia đình hoặc nấu ở nhà, hoặc ăn ở dọc đường khi đã vào gần phố. Với nhà có con nhỏ, buổi sáng trở thành một dây chuyền chặt chẽ: chuẩn bị đồ ăn, đưa con tới trường, rồi mới ra đường lớn. Trễ một khâu là trễ cả chuỗi.

Câu tự hỏi trước khi dọn: mình có chịu được việc dậy sớm hơn đều đặn mỗi ngày làm việc không, chứ không phải một hai buổi đi xem nhà.

Ban ngày: ai ở nhà và nhà được dùng thế nào

Ban ngày ở vùng ven là lúc khác biệt rõ nhất giữa khu làng cũ và khu dân cư mới. Ở làng cũ, ban ngày vẫn có người già, người buôn bán, trẻ con đi học về; tiếng xe rao hàng, tiếng chợ chiều. Ở khu phân lô mới, ban ngày nhiều dãy nhà đóng cửa im lìm vì chủ đi làm trong phố, có nhà xây xong để không, có lô còn cỏ mọc. Người ở nhà ban ngày, chẳng hạn người làm việc tại nhà, mẹ chăm con nhỏ, ông bà, cần biết trước mình sẽ sống giữa khung cảnh nào.

Nhà ở vùng ven thường rộng hơn, có sân trước, sân thượng, có khi có khoảnh vườn. Không gian này mở ra những thói quen mới: trồng rau, phơi đồ dưới nắng, để xe ô tô trong nhà, làm một góc làm việc yên tĩnh. Nhưng nhà rộng cũng đồng nghĩa với việc dọn dẹp, sửa chữa nhiều hơn, và khi thợ ở xa thì một vòi nước rò, một bóng điện hỏng có thể nằm đó vài ngày. Người dọn ra ven sớm nhận ra mình phải tự làm nhiều việc nhỏ hơn ở phố.

Buổi chiều tối: đi về, đón con và chợ

Chiều về là đoạn mệt nhất. Dòng xe giờ tan tầm ra khỏi trung tâm, cộng thêm xe tải, xe công nhân tan ca ở các khu công nghiệp vành đai, thường làm các nút giao cửa ngõ đông hơn buổi sáng. Người đã dời ra ven nhiều năm thường kể rằng thứ họ thực sự phải thích nghi không phải là quãng đường dài mà là việc không còn chủ động được giờ về: một trận mưa lớn, một vụ va chạm trên cầu, là bữa tối chậm cả tiếng.

Đón con là câu hỏi lớn với gia đình có trẻ. Nếu bố mẹ cùng làm trong phố, giờ tan trường ở vùng ven thường sớm hơn giờ họ về tới. Các gia đình xử lý theo vài cách: ông bà ở cùng, gửi con học thêm hoặc ở lại trường bán trú, thuê người đón, hoặc một người đổi sang làm gần nhà. Mỗi cách có chi phí và đánh đổi riêng, cần tính từ trước chứ không để tới ngày khai giảng.

Ngược lại, chợ chiều ở vùng ven là một điểm cộng thật. Rau, cá, thịt ở chợ xã thường do người quanh vùng mang ra, tươi và đa dạng theo mùa. Những người quen đi siêu thị trong phố có khi phải tập lại cách đi chợ: đi sớm hơn vì chợ tàn nhanh, mua theo mùa, quen mặt người bán.

So nhanh một ngày ở nội đô và ở vùng ven

Bảng dưới không nói nơi nào tốt hơn. Nó chỉ liệt kê những chỗ hay đổi, để bạn tự đánh dấu khoản nào mình chịu được, khoản nào không.

Khi điền bảng cho chính gia đình mình, hãy viết thêm cột thứ tư: ai trong nhà chịu thay đổi đó. Thường thì người lái xe đi xa nhất và người ở nhà ban ngày là hai người cảm nhận thay đổi rõ nhất, và cần được hỏi ý kiến trước nhất.

Buổi tối và đêm: yên tĩnh, nhưng cũng là lúc lộ ra điểm yếu

Buổi tối là lúc nhiều người thấy giá trị thật của vùng ven: không còn tiếng còi xe sát cửa, không khí mát hơn, trẻ con chạy chơi ngoài sân được. Nhưng đêm cũng là lúc lộ ra điểm yếu mà buổi đi xem nhà ban ngày không thấy: đoạn đường về nhà chưa có đèn, hiệu thuốc gần nhất đóng cửa sớm, khi có người ốm cần đưa đi cấp cứu thì phải đi khá xa.

Ở khu dân cư mới còn thưa, đường nội bộ có khi tối om vì chưa bàn giao cho địa phương quản lý chiếu sáng, hoặc đèn chỉ có ở trục chính. Ở khu gần công nghiệp, đêm lại có tiếng xe container, tiếng máy chạy ca ba. Những điều này không phải lúc nào cũng là lý do để bỏ một nơi, nhưng phải được biết trước. Cách duy nhất để biết là tới đó vào buổi tối, và tốt hơn nữa là ở thử vài đêm.

Cuối tuần và ngày lễ: lúc vùng ven trả lại cho người ở

Nếu ngày thường là lúc người ở vùng ven trả giá bằng đường đi, thì cuối tuần là lúc họ nhận lại. Gia đình ở căn hộ nhỏ nội đô thường phải ra ngoài để có chỗ cho trẻ chạy nhảy: công viên, khu vui chơi trong trung tâm thương mại, quán cà phê có sân. Ở vùng ven, sân trước nhà, khoảnh vườn sau hay con đường nội bộ ít xe đã đủ cho một buổi sáng. Nhiều người trồng vài luống rau, nuôi vài con gà, sửa xe, làm mộc, những việc không làm được trong căn hộ.

Mặt trái là cuối tuần cũng là lúc người ở ven phải quyết định có vào phố hay không. Đám cưới bạn bè, sinh nhật họ hàng, buổi học thêm của con ở trung tâm, mỗi lần đi là một chuyến dài. Sau vài tháng, nhiều gia đình tự nhiên thưa dần các cuộc hẹn trong phố; với người này đó là sự nhẹ nhõm, với người khác là cảm giác bị tách khỏi bạn bè. Ngày lễ dài lại có cái lợi riêng: khi nội đô vắng và ồn ào chuyển ra các cửa ngõ, người ở một số hướng ven gần quốc lộ sẽ thấy dòng xe về quê chạy qua trước cửa, còn người ở khu nằm sâu bên trong thì gần như không bị ảnh hưởng.

Vì vậy, khi đi xem một khu, nên đến thử một sáng Chủ nhật và một chiều trước kỳ nghỉ lễ. Hai thời điểm này cho thấy khu đó dùng để sống như thế nào và nó nằm ở đâu so với dòng xe lớn của thành phố.

Chi tiêu hằng tháng: khoản nào giảm, khoản nào tăng

Người dọn ra vùng ven thường nghĩ ngay tới khoản tiền nhà giảm, nhưng sổ chi tiêu hằng tháng đổi theo nhiều hướng cùng lúc. Khoản thường giảm là tiền thuê hoặc tiền trả góp cho cùng một diện tích, tiền gửi xe (nhà có sân không phải gửi), một phần tiền chợ khi mua được rau, cá từ chợ quê hoặc từ người bán trong xóm. Khoản thường tăng là xăng xe, hao mòn xe, có khi là chiếc xe thứ hai cho người ở nhà, tiền ăn sáng và ăn trưa bên ngoài vì đi sớm về muộn, tiền xe đưa đón con nếu trường xa.

Có những khoản ít ai tính: nhà rộng hơn thì tiền điện cho quạt, máy bơm, đèn sân tăng; nhà riêng thì việc sửa mái, thông cống, chống thấm là việc của mình chứ không còn ban quản lý tòa nhà lo. Khu chưa có nước máy phải đầu tư lọc nước. Ngược lại, gia đình biết tận dụng đất để trồng rau, làm thêm nghề phụ tại nhà, hay cho thuê một phần diện tích có thể bù được một phần chi phí.

Cách làm thực tế là ghi chi tiêu ba tháng ở chỗ cũ, rồi viết một bản dự tính cho chỗ mới với từng dòng tăng giảm như trên. Chênh lệch tiền nhà chỉ có ý nghĩa sau khi đã trừ các khoản tăng thêm; với nhiều gia đình, con số còn lại nhỏ hơn họ tưởng, và quyết định nên dựa nhiều hơn vào chất lượng sống chứ không chỉ vào tiền.

Năm câu tự kiểm trước khi quyết định ở hẳn

Ai đi xa nhất, mỗi ngày bao nhiêu thời gian? Tính cả hai chiều, giờ cao điểm thật, ngày mưa. Nếu một người phải ngồi xe hơn hai tiếng mỗi ngày, cần bàn kỹ xem có chịu được trong nhiều năm không.

Con đi học thế nào, ai đón? Biết trường nào nhận theo nơi cư trú, đường tới trường có an toàn không, và giờ tan trường so với giờ người lớn về.

Khi có người ốm ban đêm thì làm gì? Biết trước cơ sở y tế gần nhất mở cửa ban đêm và đường đi tới đó, thay vì tìm lúc hoảng.

Ai ở nhà ban ngày và họ sẽ làm gì? Người già hoặc người chăm con nhỏ ở nhà cả ngày trong một khu vắng dễ cô đơn hơn người đi làm. Hỏi họ trước.

Mình mất gì ở phố mà thực sự sẽ nhớ? Có người nhớ quán quen, có người nhớ việc đi bộ tới mọi chỗ. Gọi tên thứ mình sẽ mất giúp quyết định tỉnh táo hơn.

Câu hỏi thường gặp

Sống ở vùng ven có hợp với người độc thân không?

Hợp nếu chỗ làm cũng ở phía ven hoặc làm việc linh hoạt, và thích không gian yên. Người độc thân làm việc trong trung tâm, hay đi chơi tối với bạn bè thường thấy quãng đường về đêm là cái giá lớn nhất, vì không có người cùng chia việc nhà hay đưa đón để bù lại.

Có nên dọn ra vùng ven khi con còn nhỏ chưa đi học?

Giai đoạn con chưa đi học là lúc gia đình linh hoạt nhất để thử, vì chưa bị ràng buộc bởi tuyển sinh theo nơi cư trú. Nhưng cần tính trước chuyện trường cho vài năm tới, vì khi con vào lớp một, việc đổi chỗ ở sẽ khó hơn.

Vùng ven có yên tĩnh hơn nội đô không?

Thường yên hơn ở khu dân cư và làng cũ, nhưng không phải mọi nơi. Nhà gần trục đường xe tải, gần khu công nghiệp chạy ca đêm, gần công trường thi công hạ tầng có thể ồn chẳng kém phố, chỉ khác kiểu tiếng ồn. Nên nghe tại chỗ vào buổi tối và sáng sớm.

Ở vùng ven có cần ô tô không?

Không bắt buộc, nhiều gia đình vẫn sống bằng xe máy và xe buýt. Nhưng nhà có trẻ nhỏ, người già, hoặc hay đi lại khi mưa thường thấy ô tô đỡ vất vả hơn rõ rệt. Nếu chưa có, hãy chọn nhà có chỗ để xe phòng khi sau này cần.

Bao lâu thì quen với cuộc sống ở vùng ven?

Không có con số chung. Nhiều người kể rằng mất một mùa mưa và một mùa khô để biết hết điểm mạnh, điểm yếu của một nơi: đường ngập ở đâu, giờ nào kẹt, chợ nào tốt. Vì thế nên ở thử hoặc thuê trước một thời gian nếu có thể.

Có nên giữ lại nhà ở nội đô khi dọn ra ven không?

Đó là quyết định tài chính riêng của từng nhà. Giữ lại chỗ ở trong phố giúp có đường lui nếu cuộc sống ở ven không hợp, nhưng kéo theo chi phí và công quản lý. Điều quan trọng là quyết định sau khi đã ở thử, không phải trước.