Tiếng ồn, bụi và mùi ở vùng ven: khu công nghiệp, đường xe tải, trại chăn nuôi

Ở vùng ven, ba nguồn gây phiền thường gặp nhất là tiếng ồn và bụi từ đường xe tải, khu công nghiệp và công trình đang xây, cùng mùi từ trại chăn nuôi, bãi rác, kênh rạch ô nhiễm. Nhiều người dọn ra ven đô vì muốn không khí trong lành và yên tĩnh, nhưng một căn nhà nằm sai vị trí, cách một trục xe container vài chục mét hay cuối hướng gió của một trại heo, có thể ồn và khó chịu hơn cả con hẻm nội đô.

Những nguồn này thường không hiện ra trong buổi xem nhà ngắn giữa trưa. Tiếng ồn xe tải nặng nhất ban đêm, mùi trại chăn nuôi thay đổi theo hướng gió và mùa, bụi công trình chỉ có khi đang thi công. Bài này giúp nhận diện từng nguồn, cách kiểm ở thực địa, và cách giảm ảnh hưởng nếu đã ở.

Đường xe tải và container: tiếng ồn ban đêm, bụi ban ngày

Các trục đường nối khu công nghiệp, cảng, kho bãi với cao tốc là đường của xe tải và xe container. Ở vùng ven TP.HCM, Hà Nội và các đô thị công nghiệp, những trục này thường chạy qua khu dân cư vì đô thị mọc lên dọc theo chúng. Xe tải nặng tạo tiếng động cơ, tiếng phanh hơi, tiếng rung nền; nhiều khu vực có quy định giờ cấm xe tải vào nội đô, nên dòng xe tải ở vùng ven thường dồn vào ban đêm và sáng sớm, đúng lúc người dân ngủ.

Bụi là vấn đề thứ hai. Xe tải chở vật liệu xây dựng, đất cát, nếu không được che chắn kỹ, làm rơi vãi và bụi bay dọc đường. Đường xuống cấp, ổ gà, lề đất làm bụi càng nhiều vào mùa khô. Người ở nhà mặt đường dọc các trục này thường phải lau nhà nhiều lần mỗi ngày, đóng cửa kín và chịu nóng.

Khi xem nhà, cần biết con đường trước nhà hay con đường gần nhất có phải tuyến xe tải không. Đứng ở đầu hẻm khoảng mười lăm phút vào buổi tối và đếm số xe tải đi qua cho một hình dung khá chính xác. Hỏi hàng xóm ban đêm có ồn không, nhà có rung khi xe nặng đi qua không. Một căn nhà trong hẻm cách trục đó một hai dãy nhà thường yên tĩnh hơn đáng kể so với nhà mặt đường.

Khu công nghiệp và nhà máy: tiếng máy, khí thải và nước thải

Ở gần khu công nghiệp có lợi là gần việc làm, nhưng cũng có những bất tiện tùy loại hình sản xuất. Nhà máy cơ khí, dệt nhuộm, chế biến thực phẩm, sản xuất vật liệu có thể phát ra tiếng máy chạy ca đêm, khí thải có mùi, hay xả nước thải ra kênh rạch quanh khu nếu hệ thống xử lý không vận hành tốt. Các khu công nghiệp tập trung thường có hệ thống xử lý nước thải chung và được cơ quan môi trường giám sát; các cơ sở sản xuất nhỏ lẻ nằm xen trong khu dân cư thì khó kiểm soát hơn.

Theo nguyên tắc chung của pháp luật bảo vệ môi trường, các cơ sở sản xuất phải có đánh giá tác động môi trường hoặc giấy phép môi trường tùy quy mô, và phải tuân thủ các quy chuẩn về khí thải, nước thải, tiếng ồn. Khi có vấn đề, người dân có quyền phản ánh tới UBND cấp xã hoặc cơ quan quản lý môi trường của tỉnh, thành phố.

Khi chọn nhà gần khu công nghiệp, nên biết khu đó có những loại nhà máy nào, nhà máy gần nhất sản xuất gì. Đi quanh vào các giờ khác nhau, nhất là buổi tối và sáng sớm khi gió lặng, để cảm nhận mùi và tiếng ồn. Quan sát kênh rạch gần đó: nước có màu lạ, mùi hôi, cá chết là dấu hiệu cần cẩn trọng. Nhà cách hàng rào khu công nghiệp một khoảng, có dải cây xanh hay khu dân cư ở giữa, thường dễ chịu hơn nhà sát hàng rào.

Trại chăn nuôi, lò mổ và làng nghề: mùi theo hướng gió

Vùng ven là nơi đô thị lan vào nông thôn, nên khu dân cư mới hay nằm cạnh những hoạt động nông nghiệp vẫn đang diễn ra: trại heo, trại gà, chuồng bò, ao cá, lò mổ nhỏ, làng nghề chế biến. Những hoạt động này có trước, còn khu dân cư đến sau, nên mâu thuẫn về mùi là chuyện thường gặp.

Mùi từ trại chăn nuôi phụ thuộc rất nhiều vào hướng gió, mùa và cách trại xử lý chất thải. Một khu có thể không có mùi gì suốt mùa khô nhưng nồng nặc khi gió đổi hướng vào mùa mưa. Ruồi muỗi cũng tăng ở những khu gần chuồng trại. Làng nghề như làm bún, nấu rượu, chế biến nông sản, tái chế có thể gây mùi và nước thải riêng.

Cách kiểm là hỏi người dân địa phương về các trại, lò, xưởng trong bán kính vài cây số và hướng gió theo mùa; đi quanh khu vào những ngày khác nhau; hỏi UBND cấp xã về quy hoạch di dời các cơ sở chăn nuôi ra khỏi khu dân cư nếu có. Luật Chăn nuôi hiện hành có quy định về khoảng cách và điều kiện chăn nuôi trong khu dân cư, nhưng việc áp dụng thực tế ở từng nơi khác nhau; một trại có trước có thể còn hoạt động nhiều năm.

Công trình đang xây: phiền tạm thời nhưng có khi kéo dài

Vùng ven là nơi đang xây dựng nhiều nhất: đường mới, cầu, khu dân cư, nhà dân xây xen. Một căn nhà ở khu đang hình thành có thể phải sống cạnh công trường trong nhiều năm, vì hết nhà này xây thì nhà khác xây, hết đoạn đường này làm thì đoạn khác làm. Tiếng máy đào, máy khoan, xe bồn chở bê tông, bụi xi măng là chuyện thường ngày.

Các công trình xây dựng phải tuân thủ quy định về che chắn, giờ thi công, vệ sinh môi trường, nhưng trên thực tế việc tuân thủ không đồng đều, nhất là với nhà dân tự xây. Nhà ở khu mới, nơi còn nhiều nền đất trống, nên chuẩn bị tinh thần cho vài năm có công trình xung quanh.

Nếu đang có công trình lớn như đường vành đai, cao tốc hay cầu được thi công gần nhà, nên tìm hiểu tiến độ dự kiến qua thông tin chính thức để biết sẽ chịu ồn bụi bao lâu. Khi công trình gây ảnh hưởng quá mức như thi công ban đêm không đúng quy định, nứt nhà do rung, có thể phản ánh với chủ đầu tư công trình và chính quyền địa phương.

Nhận diện nguồn gây phiền ở vùng ven và cách kiểm

Mỗi nguồn có thời điểm rõ nhất khác nhau. Kiểm đúng lúc mới thấy đúng mức độ.

Một căn nhà khó tránh hết mọi nguồn, nhưng biết trước giúp chọn vị trí trong khu, như nhà trong hẻm thay vì mặt đường, nhà đầu gió thay vì cuối gió, và chuẩn bị cách giảm ảnh hưởng.

Giảm ảnh hưởng khi đã ở: những cách thực tế

Với tiếng ồn, cửa kính hai lớp hoặc cửa có gioăng kín giúp giảm đáng kể tiếng xe vào phòng ngủ. Bố trí phòng ngủ ở phía sau nhà, xa mặt đường, là cách rẻ nhất khi xây hoặc sửa nhà. Một hàng cây xanh hay bức tường rào đặc trước nhà cũng giúp cản bớt tiếng ồn và bụi, dù không triệt để.

Với bụi, giữ cửa đóng vào giờ xe đông, lau nhà bằng khăn ẩm thay vì quét khô, dùng máy lọc không khí cho phòng ngủ nếu gia đình có trẻ nhỏ hay người có bệnh hô hấp. Tưới nước trước sân vào mùa khô giúp giảm bụi bay vào nhà. Với mùi, lưới chống côn trùng ở cửa sổ, quạt hút và trồng cây quanh nhà giúp phần nào.

Khi nguồn gây phiền vượt quá mức chịu được và có dấu hiệu vi phạm quy định, như nhà máy xả thải ra kênh, trại chăn nuôi không xử lý chất thải, công trình thi công ban đêm, người dân có thể phản ánh tập thể tới UBND cấp xã. Phản ánh có ghi rõ thời gian, địa điểm, hình ảnh và chữ ký của nhiều hộ thường được giải quyết tốt hơn phản ánh riêng lẻ.

Khói đốt rơm rạ, đốt rác và không khí mùa khô

Ở những vùng ven còn ruộng lúa, sau mỗi vụ gặt có thể có khói đốt rơm rạ bay vào khu dân cư, nhất là vào chiều tối khi gió lặng. Ở ven Hà Nội và các tỉnh đồng bằng Bắc Bộ, khói đốt rơm từng được nhắc nhiều trong các đợt không khí ô nhiễm. Việc đốt rác tự phát trong vườn, trên bãi đất trống ở những khu chưa có dịch vụ thu gom cũng tạo khói khó chịu và có hại khi đốt cả nhựa, cao su.

Những nguồn này mang tính mùa và tùy thói quen của từng nơi. Khi tìm hiểu một khu, nên hỏi mùa gặt có khói nhiều không, xung quanh có ai thường đốt rác không. Theo dõi chỉ số chất lượng không khí do cơ quan môi trường công bố cũng giúp biết những ngày nên đóng cửa, hạn chế cho trẻ chơi ngoài trời.

Nhiều địa phương đã vận động người dân không đốt rơm rạ, chuyển sang thu gom làm thức ăn chăn nuôi, trồng nấm, ủ phân. Khi khói đốt gây ảnh hưởng thường xuyên, nên nói chuyện với người đốt hoặc phản ánh tới tổ dân phố. Đốt rác thải sinh hoạt ngoài trời là hành vi có thể bị xử phạt theo quy định về bảo vệ môi trường.

Mua đất gần một nguồn gây phiền: hỏi gì trước khi quyết định

Có những căn nhà rất hợp về diện tích, giá thuê hay khoảng cách đi làm, chỉ vướng một nguồn gây phiền gần đó. Trước khi gạt bỏ hay chấp nhận, nên hỏi thêm vài câu để biết nguồn đó sẽ còn bao lâu. Trại chăn nuôi, cơ sở sản xuất nằm trong khu dân cư có nằm trong kế hoạch di dời của địa phương không. Tuyến xe tải có sắp được thay bằng một đường tránh hay đường vành đai đang làm không. Khu đất trống bên cạnh được quy hoạch làm gì: công viên, trường học hay một nhà máy mới.

Thông tin này có thể hỏi UBND cấp xã, xem quy hoạch sử dụng đất và quy hoạch phân khu của khu vực. Điều quan trọng là phân biệt kế hoạch đã được phê duyệt, có nguồn vốn và tiến độ, với lời nói chung chung kiểu sắp dời hay sắp làm đường tránh. Lời hứa không có văn bản thì không nên đưa vào quyết định mua.

Cuối cùng, hãy tự hỏi mức chịu đựng thật của gia đình. Người ngủ nhạy, trẻ nhỏ, người có bệnh hô hấp chịu ảnh hưởng nhiều hơn. Một nguồn ồn có thể quen sau vài tuần với người này, nhưng là cực hình kéo dài với người khác.

Câu hỏi thường gặp

Ở gần khu công nghiệp có ảnh hưởng sức khoẻ không?

Phụ thuộc vào loại hình sản xuất, khoảng cách và việc các nhà máy có tuân thủ quy định xử lý khí thải, nước thải hay không. Nên tìm hiểu các nhà máy gần nhất sản xuất gì, quan sát mùi và kênh rạch xung quanh, và hỏi người dân đã sống lâu ở đó.

Làm sao biết đường trước nhà có phải tuyến xe tải không?

Đứng quan sát vào buổi tối và sáng sớm, vì xe tải thường chạy nhiều vào các giờ này. Hỏi hàng xóm về tiếng ồn ban đêm. Đường nối khu công nghiệp, cảng, kho bãi với cao tốc hoặc quốc lộ thường là tuyến xe tải.

Trại chăn nuôi gần nhà gây mùi thì phản ánh ở đâu?

Có thể phản ánh tới UBND cấp xã nơi có trại chăn nuôi. Ghi lại thời gian, mức độ mùi, hình ảnh nếu có, và nên phản ánh cùng nhiều hộ bị ảnh hưởng. Cơ quan chức năng sẽ kiểm tra việc trại tuân thủ quy định về chăn nuôi và môi trường.

Mua nhà ở khu đang xây dựng nhiều thì phải chịu ồn bụi bao lâu?

Khó nói chính xác, vì phụ thuộc tốc độ xây dựng của khu. Khu còn nhiều nền đất trống có thể có công trình xung quanh trong nhiều năm. Hỏi tỷ lệ nền đã xây và các dự án hạ tầng gần đó để ước lượng.

Cửa kính cách âm có giảm được tiếng xe tải không?

Cửa kính hai lớp hoặc cửa có gioăng kín giúp giảm đáng kể tiếng ồn vào trong nhà, nhất là tiếng xe chạy liên tục. Tiếng rung nền từ xe nặng thì khó giảm hơn. Bố trí phòng ngủ phía sau nhà kết hợp với cửa cách âm thường hiệu quả nhất.

Nhà mặt đường hay nhà trong hẻm ở vùng ven ít ồn bụi hơn?

Nhà trong hẻm cách trục chính một hai dãy nhà thường ít ồn và bụi hơn đáng kể so với nhà mặt đường, nhất là khi trục đó là tuyến xe tải. Đổi lại, nhà mặt đường thuận tiện kinh doanh. Chọn theo mục đích sử dụng chính của gia đình.